dinsdag 23 januari 2018

Waarom prikken brandnetels?

De meesten van ons kennen de pijn en brandende gevoel door per ongeluk een brandnetel aan te raken. Vaak duurt deze pijn een paar uur. In dit artikel gaan we kijken naar de chemicaliën achter de steek van een brandnetel en of er hiervoor een kuur is.

Afbeelding 1 - brandnetel

Over de brandnetel
Net zoals een ui een zelfverdedigingsmechanisme heeft als je het snijdt, zo heeft ook de brandnetel een manier om zichzelf te verdedigen. De zelfverdedigingsmechanisme van de brandnetel bestaat uit allerlei kleine holle haartjes, trichomen genaamd, waarmee je geprikt kan worden als je het aanraakt.

Wist je dat…
De botanische naam van de brandnetel, ‘Urtica dioica’ komt van het Latijnse “ik brand”, dit verwijst naar de pijnlijke branderige gevoel van de brandnetel.

Afbeelding 2 – brandnetel van dichtbij

  
Werking
1.     Bij het aanraken van de brandnetel breken de fragile haartjes van de brandnetel.
2.     Deze fragile brandhaartjes werken als kleine naaldjes en prikken in je huid.
3.     Zodra de brandhaartjes in je huid geprikt zijn komt er een mix van verschillende chemische stoffen vrij uit de basis van het haar. Namelijk histamine, acetylcholine, serotine en mierenzuur.
4.     Deze chemische stoffen zorgen voor een uitslag, en een branderige, prikkende gevoel.

Wist je dat…
De uitslag van de brandnetel op je huid ook wel netelblaren worden genoemd?

Afbeelding 3 – uitslag na het aanraken van een brandnetel


Wist je dat…

Als je de brandnetelstengel gedwongen moet vastpakken je dit het beste met een licht opwaartse beweging kunt doen. Dit omdat de brandharen van de stengel iets naar boven wijzen.


Waarom krijg je tranen als je een ui snijdt?

Velen van ons zijn bekend met de brandende ogen en de tranen die over je wangen rollen bij het snijden van een ui. Het maakt het snijden van een ui er niet gemakkelijker op. Het lijkt allemaal iets eenvoudigs, maar er gebeuren veel chemische reacties in het snijden van een ui! In dit artikel gaan we kijken waarom je tranen krijgt als je een ui snijdt.



Over de ui
Voor planten en dieren draait alles om overleven en voortplanting. Uien zijn hierop geen uitzondering. Om te voorkomen dat hebzuchtige roofdieren de ui opeten, geven uien vluchtige chemicaliën vrij die ervoor zorgen dat onze ogen beginnen te tranen. In de cellen van uien zitten allerlei stoffen, waaronder het enzym alliinase en aminozuursulfoxiden.



Werking
1.     Wanneer je de ui begint te snijden, dan maak je de cellen van de ui kapot.
Als gevolg hiervan komt de enzym alliinase en aminozuursulfoxiden (zwavelhoudend component) vrij.
2.     De enzym alliinase breekt vervolgens de aminozuursulfoxiden af, waarbij sulfeenzuren ontstaan.
3.     Een andere enzym genaamd tranenzuurfactorsynthase reageert met de sulfeenzuren waardoor de gas syn-propaanthial-S-oxide ontstaat.


Afbeelding – Syn-propaanthial-S-oxide

4.     Deze gas beweegt door de lucht en komt in contact met de ogen.
5.     De zenuwuiteinden van het oog geven een signaal aan de hersenen dat er een irriterend middel ter plaatse is (prikkende en branderige gevoel).
6.     De hersenen geven een signaal naar de traanklieren welke tranen vrijmaken om het irriterende middel uit het oog te verwijderen.


Wist je dat…
Er een nieuwe ui ontwikkeld is waar je geen tranen van krijgt? Deze ui heet de ‘sunion’ en is een zoetere, knapperige en kleinere versie van de normale ui. Deze ui is ontstaan door een natuurlijke kruising, dit proces heeft maar liefst 30 jaar geduurd!

Trucjes tegen tranen
Er zijn allerlei trucjes om te voorkomen dat je tranen krijgt tijdens het snijden van een ui.
1.     Het aanzetten van de afzuigkap
2.     Het aansteken van een kaars
3.     Het dragen van een duikbril
4.     De ui 15 minuten in de vriezer leggen voordat je gaat snijden

5.     Snijden onder lopend water